Czy czas zakładania odzieży roboczej wlicza się do czasu pracy?

Czy czas przebierania się w odzież roboczą wlicza się do czasu pracy?

Czy musisz przychodzić do pracy 10 minut wcześniej, żeby zdążyć się przebrać w ubranie robocze? Czy ten czas to już Twoja praca, czy jeszcze czas wolny? 

Wyobraź sobie – zgodnie z grafikiem masz rozpocząć pracę o godzinie 7.00. Czy to oznacza, że o 7.00 masz odbić się na bramce albo podpisać listę obecności, czy punktualnie 7 siedzieć już przy swoim biurku czy stać przy maszynie, przebrany w odzież roboczą?

Załóżmy, że szef każe przychodzić Ci te 10 minut wcześniej. No więc 10 minut rano, 10 minut po południu, 20 minut dziennie, średnio 100 minut tygodniowo, czyli ekstra półtorej godziny. Bezpłatnie. Czy to zgodne z przepisami? Czy szef nie powinien za to dodatkowo płacić?

Co mówią przepisy o czasie zakładania odzieży roboczej?

Przepisy tego niestety nie regulują wprost. I stąd w praktyce tak wiele nieporozumień z tym związanych. Na logikę – czas przebierania się w odzież roboczą powinien się wliczać do czasu pracy, ale z drugiej strony – pracownik przebierający się nie pracuje, a przygotowuje się dopiero do wykonywania pracy.

A co najgorsze – Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że w sumie to zależy to od pracodawcy. Czyli jak ureguluje to w zakładzie pracy, to tak będzie. Tyle, że nie jest to rozwiązanie. Przyjrzyjmy się bliżej temu tematowi, bo w praktyce ważny.

Najpierw sama definicja czasu pracy z art. 128 §1 Kodeksu pracy:

Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Teoretycznie, jeśli nawet nie jesteś jeszcze w ubraniu roboczym, to już jesteś w zakładzie pracy. Pytanie, czy w dyspozycji pracodawcy?

Czy pracownik przebierający się w odzież roboczą jest w dyspozycji pracodawcy?

Nie za bardzo. Pracodawca wydaje Ci polecenie służbowe, a Ty nie możesz go wykonać, bo nie masz odzieży roboczej. O to mniej więcej chodzi w tej dyspozycyjności – że jesteś w stanie niemal natychmiast rozpocząć wykonywanie polecenia służbowego.

Sprawdź także: Co się należy za nadgodziny

Wyrok Sądu Najwyższego z 10 listopada 2009 r. – sygn. II PK 5/09

Potwierdził to m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 listopada 2009 roku sygn. II PK 5/09 wskazując, iż pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy, gdy może natychmiast rozpocząć wykonywanie pracy, a więcjest w pełni gotowy do podjęcia obowiązków.

Na czym tu polega największy problem. Na tym, że Kodeks pracy wprost nie mówi, że czas przebierania się w odzież roboczą zalicza się albo nie zalicza się do czasu pracy. Co więcej – Sąd Najwyższy również nie ma tu jednolitej linii.

Postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2020 r. – sygn. I PK 73/19

Przykładowo – w postanowieniu z dnia 28 maja 2020 roku sygn. I PK 73/19 Sąd Najwyższy wskazał, iż czynności niezbędne do podjęcia pracy, wykonywane w okresie pozostawania w dyspozycji pracodawcy, należy traktować jako faktyczne świadczenie pracy.

Faktyczne świadczenie pracy – czyli w skrócie – pracownik już przebrany w odzież roboczą i wykonuje pracę. Dopiero to zalicza się do czasu pracy. Samo przebywanie na terenie zakładu pracy nie oznacza z automatu wykonywania pracy.

Znów Sąd Najwyższy – tym razem w wyroku z dnia 22 sierpnia 2019 roku sygn. I PK 96/18: ocena, czy czynności przygotowawcze są elementem czasu pracy, zależy od okoliczności faktycznych oraz uregulowań obowiązujących u danego pracodawcy.

Tu już jest wyraźne wskazanie – to, czy czas przebierania się w odzież roboczą zalicza się czy nie do czasu pracy, zależy od okoliczności oraz uregulowań obowiązujących u danego pracodawcy.

Czyli – jeśli np. w zakładzie pracy jest regulamin pracy i w nim zapisane, że czas przebierania się w odzież roboczą zalicza się do czasu pracy (albo coś podobnego), to nie budzi już wątpliwości. Problem jest taki, że w większości zakładów pracy nic na ten temat w regulaminach pracy nie ma.

Inspekcja Pracy stoi na tym właśnie stanowisku – że to pracodawca powinien unormować jakoś w swoich aktach prawa wewnętrznego, np. w regulaminie pracy.

Jaką rolę odgrywa regulamin pracy w kwestii czasu przebierania się w odzież roboczą?

To jest poważny brak w przepisach, ale nie da się tego „skatalogować”. Jeśli pracownik biurowy przychodzi do pracy na 8.00, ale zamiast do swojego biurka kieruje się najpierw do czajnika elektrycznego, żeby sobie zaparzyć kawę, to na drodze analogii do przebierania się w odzież roboczą, ten czas również nie powinien zostać zaliczony do czasu pracy.

Rozpoczęcie pracy realne zaczyna się od momentu np. włączenia komputera. Z odzieżą roboczą wygląda to inaczej – poranna kawa nie jest obowiązkowa, przebranie się w odzież roboczą już tak, jeśli ta odzież jest wymagana – zgodnie z przepisami BHP.

Wydaje się, że najbliższe logice i sprawiedliwości jest stanowisko, jakie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 2019 roku sygn. I PK 152/18 stwierdzając:

do katalogu czynności immanentnie związanych z wykonywaniem pracy należy zaliczyć pobranie narzędzi i sprzętu, zmianę odzieży prywatnej na roboczą przed rozpoczęciem pracy i odzieży roboczej na prywatną po jej zakończeniu – szczególnie gdy obowiązkiem pracownika jest pozostawienie odzieży roboczej na terenie zakładu pracy, zapoznanie się z raportem poprzedniej zmiany, sporządzenie raportu z własnej zmiany, czy czas przeznaczony na udział w obligatoryjnych odprawach.

Czasem pracy jest również czas poświęcony przez pracownika na przemieszczanie się po terenie zakładu pracy, służący wykonaniu kolejnych czynności wynikających z zakresu jego obowiązków.

Czy czas zakładania odzieży roboczej może być traktowany jako nadgodziny?

Jeśli pracodawca nie uwzględnia czasu przebierania się w odzież roboczą w normalnych godzinach pracy, a pracownik musi przyjść te kilka minut wcześniej i kilka minut później wychodzi, to te dodatkowe minuty są pracą w nadgodzinach.

Zawsze natomiast należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności. Zupełnie inaczej wygląda to np. w przypadku ekipy budowlanej, która nie musi – mówiąc obrazowo – od 8 rano być już na rusztowaniu, a inaczej w przypadku pracownika linii produkcyjnej, zastępującego na linii kolegę schodzącego ze swojej zmiany. On musi być na tej linii punktualnie, już przebrany w odzież roboczą.

Sprawdź także: Ile jest płatna praca w sobotę?

Jeżeli w zakładzie pracy nie unormowano tego np. w regulaminie pracy, to pracodawca nie może wymagać od pracownika, że o danej godzinie rozpocznie pracę już przebrany w odzież roboczą. O danej godzinie pracownik może zacząć przebierać się w tę odzież i siłą rzeczy rozpocznie pracę kilka minut później.

W interesie pracodawcy jest, aby to odpowiednio unormować. Niemniej, ponieważ przebranie się pracownika w odzież roboczą jest jego obowiązkiem bezpośrednio związanym z pracą, to należy uznać, że czas przebierania się w odzież roboczą powinien zostać zaliczony do czasu pracy.

A jeśli pracodawca wymaga, aby pracownik przyszedł te kilka minut wcześniej, to powinien te minuty sumować i odpowiednio rozliczyć – wynagrodzeniem za nadgodziny albo czasem wolny.

Co powinien zrobić pracodawca, żeby uregulować czas przebierania się w odzież roboczą?

Konkludując – nie ma przepisu, który nakazuje zaliczać do czasu pracy czas przebierania się w odzież roboczą, ale mając na względzie to, że jest to obowiązek pracownika związany bezpośrednio z przygotowaniem się do wykonywania pracy, to powinno się to zaliczać do czasu pracy.

Oczywiście nie znaczy to, że pracownik się będzie przebierał 45 minut. Nie wolno nadużywać.

Sprawdź nasz Kurs online kadry i płace od podstaw, zobacz również nasze inne kursy dla kadrowych

Najczęściej zadawane pytania: