Umowa zlecenia z uczniem lub studentem – kiedy nie ma składek ZUS?

Uczeń albo student, który nie ukończył 26 lat, na umowie zlecenia najczęściej nie podlega składkom ZUS. Są jednak wyjątki. Składki mogą pojawić się np. między licencjatem a studiami magisterskimi, dokładnie w dniu 26. urodzin, a także wtedy, gdy zlecenie zawieramy z własnym pracownikiem.

Kiedy umowa zlecenia z uczniem lub studentem jest zwolniona ze składek ZUS?

Umowa zlecenia zawarta z uczniem lub studentem, który nie ukończył 26 lat, co do zasady nie podlega składkom na ubezpieczenia społeczne ani ubezpieczenie zdrowotne. Dodatkowo przychody z takiej umowy mogą być objęte ulgą dla młodych. Jeżeli mieszczą się w rocznym limicie tej ulgi, wynagrodzenie brutto może być równe wynagrodzeniu netto.

Natomiast – jeśli uczeń czy student pracuje na etacie i jednocześnie nawiązuje umowę zlecenia z własnym pracodawcą – z tytułu tej umowy zlecenia podlega składkom ZUS jak pracownik.

Podobnie jeśli wykonuje zlecenie zawarte z inną firmą, ale pracę wykonuje faktycznie na rzecz własnego pracodawcy, to również normalnie podlega składkom ZUS.

Sprawa niby prosta. W praktyce pojawiają się pytania, czy każdy uczeń albo student jest zwolniony z ZUS na zleceniu? Czy np. uczestnik jakiegoś kursu również ma status ucznia czy słuchacza i jest zwolniony z ZUS na zleceniu? A czy słuchacz szkoły policealnej na zleceniu jest zwolniony z ZUS?

A co, jeśli uczeń kończy szkołę średnią w czerwcu, a na studia idzie od października? Czy umowa zlecenia w okresie wakacji będzie ozusowana, czy nie?

Zgodnie z przepisami z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia nie podlegają ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu zleceniobiorcy będący uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat.

Art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – co mówi przepis?

Art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi wprost, że:

Osoby określone w ust. 1 pkt 4 (czyli m.in. zatrudnione na zleceniu) nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat.

I teraz ważna rzecz – kto to w ogóle jest uczeń albo student w rozumieniu przepisów zwalniających umowę zlecenia ze składek ZUS. Dla celów ubezpieczeń społecznych uznaje się, że uczniem – do 31 sierpnia każdego roku – jest osoba, która:

• kontynuuje naukę w tej samej szkole,
• ukończyła szkołę i rozpoczyna naukę w szkole, w której rok szkolny rozpoczyna się 1 września,
• ukończyła szkołę i nie kontynuuje nauki.

Z kolei osobę, która przedstawi zaświadczenie o przyjęciu na studia wyższe, uznaje się za ucznia do 30 września.

Jakie szkoły dają status ucznia zwalniający z ZUS na umowie zlecenia?

A jaka szkoła w ogóle daje status ucznia. Tu musimy teraz sięgnąć do przepisu art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe.

Zgodnie z tym przepisem za szkołę – na potrzeby zwolnienia ze składek ZUS na umowie zlecenia – uznaje się czteroletnie liceum ogólnokształcące, pięcioletnie technikum, trzyletnią branżową szkołę I stopnia, trzyletnią szkołę specjalną przysposabiającą do pracy, dwuletnią branżową szkołę II stopnia, szkołę policealną dla osób posiadających wykształcenie średnie lub wykształcenie średnie branżowe, o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku.

Uczniem jest również słuchacz, np. osoba kształcąca się w szkole policealnej ma status słuchacza – ona również będzie korzystać ze zwolnienia ze składek ZUS na umowie zlecenia.

Czy udział w kursie lub szkoleniu daje status ucznia i zwalnia z ZUS?

Jak widzisz, nie ma tu kursów czy szkoleń. Udział w kursie czy szkoleniu nie daje statusu ucznia, słuchacza czy studenta i nie zwalnia z ZUS na umowie zlecenia.

Osoba, która ukończyła szkołę średnią, jest dla celów ubezpieczeniowych uznawana za ucznia do 31 sierpnia — także wtedy, gdy nie zamierza kontynuować nauki. Jeżeli przedstawi zaświadczenie o przyjęciu na studia, jest uznawana za ucznia do 30 września.

Status ucznia w wakacje – co z umową zlecenia między maturą a studiami?

Przykładowo: absolwent liceum, który zdał maturę w maju i nie podejmuje dalszej nauki, korzysta ze zwolnienia ze składek do 31 sierpnia. Od 1 września umowa zlecenia podlega już ubezpieczeniom.

Z kolei w przypadku studenta – zleceniobiorca uzyskuje status studenta z chwilą złożenia ślubowania. ZUS przyjmuje jednak, że jeżeli ślubowanie odbywa się po 1 października, zwolnienie ze składek obejmuje również okres od 1 października do dnia ślubowania.

Ukończenie studiów następuje w chwili złożenia egzaminu dyplomowego, złożenia przez studenta ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu – w przypadku kierunków lekarskich, lekarsko-dentystycznych i weterynarii oraz zaliczenia przez studenta ostatniej przewidzianej w planach studiów praktyki – w przypadku kierunku farmacja i fizjoterapia.

Absolwent szkoły średniej – do kiedy ma status ucznia dla celów ZUS?

Jeśli zleceniobiorca kończy studia I stopnia i planuje od października studia II stopnia, to ta osoba zachowuje prawa studenta do 31 października. Prawa studenta, ale nie status studenta. A to bardzo ważne z punktu widzenia zawartej umowy zlecenia.

To się często myli, ale trzeba pamiętać, że po ukończeniu studiów pierwszego stopnia zleceniobiorca traci status studenta. Od następnego dnia po ukończeniu studiów do ponownego uzyskania statusu studenta umowa zlecenia podlega ubezpieczeniom na zasadach ogólnych. Jeżeli jednak ślubowanie na studiach drugiego stopnia odbywa się po 1 października, ZUS przyjmuje, że zwolnienie ze składek przysługuje już od 1 października.

Co z ZUS między licencjatem a studiami magisterskimi?

Przykładowo – Anna Nowak pracuje na zleceniu. 22 czerwca kończy licencjat (broni pracę dyplomową), a od 1 października planuje podjąć studia magisterskie. Dopóki trwały studia licencjackie, zawarta z nią umowa zlecenia nie podlegała składkom ZUS.

Po obronie licencjatu, czyli od 23 czerwca jej umowa zlecenia podlega ubezpieczeniom na zasadach ogólnych. Jeżeli 1 października złoży ślubowanie i ponownie uzyska status studenta, od tego dnia należy ją wyrejestrować z ubezpieczeń. Ponieważ nie ukończyła 26 lat, jej umowa zlecenia ponownie nie będzie podlegała składkom ZUS.

Nieco inaczej będzie z osobą, która się uczy w szkole średniej. Zatrudniamy na zleceniu ucznia liceum, kończy w czerwcu trzecią klasę. Od 1 września rozpoczyna czwartą klasę. W okresie wakacji uczeń nadal ma ten status, a więc zawarta z nim umowa zlecenia nie podlega ozusowaniu.

Uczestnik studiów podyplomowych czy doktorant kształcący się w szkole doktorskiej nie są studentami w rozumieniu przepisów dotyczących tego zwolnienia. Jeżeli taka osoba wykonuje umowę zlecenia, sam fakt uczestniczenia w studiach podyplomowych albo kształcenia w szkole doktorskiej nie zwalnia jej ze składek.

Doktorant nie korzysta ze zwolnienia przewidzianego dla studentów do ukończenia 26 lat. Jeżeli jednak pobiera stypendium doktoranckie, jest ono odrębnym tytułem do ubezpieczeń i przy zawieraniu umowy zlecenia należy zastosować zasady zbiegu tytułów.

Jeżeli kwota stypendium doktoranckiego w danym miesiącu jest równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, ubezpieczenia społeczne z umowy zlecenia są dobrowolne. Obowiązkowe pozostaje natomiast ubezpieczenie zdrowotne ze zlecenia. Jeżeli kwota stypendium jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, doktorant podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym również z umowy zlecenia.

A dla doktoranta, który nie pobiera stypendium i nie ma innego tytułu do ubezpieczeń, zlecenie będzie normalnie podlegało obowiązkowym składkom społecznym i zdrowotnej.

Czy szkoła policealna daje status ucznia i zwalnia z ZUS na umowie zlecenia?

Zawieramy umowę zlecenia z osobą, która uczy się w szkole policealnej. Czy ta osoba posiada status ucznia albo studenta i w konsekwencji zawarta z nią umowa zlecenia nie podlega pod ZUS?

Tak, o ile ta osoba nie ukończyła 26 lat. Szkoła policealna daje status słuchacza i zwalnia z ZUS na umowie zlecenia.

Czy można studiować za granicą i korzystać ze zwolnienia z ZUS w Polsce?

Następna rzecz praktyczna – nie ma znaczenia, czy uczeń czy student ma obywatelstwo polskie, czy nie. Po prostu, jeśli ma status ucznia czy studenta, nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu z tytułu zawartej umowy zlecenia.

Dodatkowo – nie ma znaczenia, czy studiuje w Polsce na polskiej uczelni – może studiować również za granicą i nadal być zwolniony ze składek ZUS na zleceniu, jeśli wykonuje to zlecenie w Polsce.

Kiedy dokładnie kończy się 26. rok życia – jak liczyć wiek dla celów ZUS?

Powstaje pytanie, kiedy dana osoba kończy 26 lat. Sprawa nie jest błaha, bo zwolnienie z ZUS z tytułu zawartej umowy zlecenia przysługuje, jeśli uczeń czy student nie ukończył 26 roku życia. To kiedy w takim razie kończy 26 rok życia?

Tu sięgamy do art. 112 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że:

Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

Czyli np. osoba urodzona 10 marca 2000 roku kończy 26 lat 10 marca 2026 roku, a nie 9 marca 2026 roku. Zwolnienie przysługuje więc do 9 marca włącznie, a od 10 marca umowa zlecenia podlega składkom na zasadach ogólnych.

Dla formalności jeszcze – nie ma przepisów, które mówią, jak dana osoba ma potwierdzać status ucznia czy studenta. Musimy tu pamiętać o RODO i zasadzie ograniczenia celu i minimalizacji danych.

Jak dokumentować status ucznia lub studenta przy umowie zlecenia?

Czyli np. jeśli zawieramy umowę zlecenia z uczniem czy studentem który nie ukończył 26 lat, to chcemy upewnić się, czy ta osoba rzeczywiście ma status ucznia czy studenta. Ta osoba składa oświadczenie albo wypełnia kwestionariusz do umowy zlecenia, ale dobrze jest, aby okazała ważną legitymację szkolną, zaświadczenie z dziekanatu o wpisie na listę studentów lub inny aktualny dokument potwierdzający ten status.

Sama legitymacja studencka nie zawsze przesądza jednak o zwolnieniu ze składek. Absolwent studiów pierwszego stopnia zachowuje określone prawa studenta do 31 października, ale nie zachowuje statusu studenta dla celów ubezpieczeniowych. Dlatego warto uzyskać również oświadczenie zleceniobiorcy albo aktualne zaświadczenie z uczelni, z którego wynika data rozpoczęcia lub ukończenia studiów.

Warto również tę osobę uczulić, że ma dać znać, jeśli cokolwiek w jej statusie się zmieni. Czyli jeśli np. obroni się, to koniecznie musi dać znać, bo od dnia następnego po obronie musimy tę osobę zgłosić do ubezpieczeń w ZUS.

Jeżeli po utracie statusu ucznia lub studenta umowa zlecenia jest dla tej osoby jedynym tytułem do ubezpieczeń, obowiązkowe będą ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Ubezpieczenie chorobowe będzie dobrowolne.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 4)
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (art. 18 ust. 1 pkt 2)
• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (ukończenie studiów, status studenta)
• Art. 112 Kodeksu cywilnego (obliczanie wieku osoby fizycznej)

Najczęściej zadawane pytania: